Het Europees Parlement steunt de mensenrechten

Eerbiediging van de mensenrechten is een van de fundamentele waarden van de Europese Unie. Elke schending van deze rechten ondermijnt de democratische principes waarop onze samenleving is gegrondvest, of dat nu gebeurt in de EU of daarbuiten. Het Europees Parlement bestrijdt deze schendingen door wetgevingsmaatregelen, waarneming bij verkiezingen, maandelijkse debatten over mensenrechten in Straatsburg en opneming van mensenrechtenclausules in de externe handelsovereenkomsten van de EU.

Het Europees Parlement steunt de mensenrechten ook door uitreiking van de jaarlijkse, in 1988 opgerichte Sacharovprijs voor de vrijheid van denken. De prijs wordt toegekend aan personen die zich op bijzondere wijze hebben ingezet voor de mensenrechten over de hele wereld; zo wordt de aandacht gevestigd op schendingen van de mensenrechten en worden de winnaars van de prijs en de zaak waarvoor zij zich inzetten gesteund.

Finalisten Sacharovprijs 2019

1. Marielle Franco, stamhoofd Raoni en Claudelice Silva dos Santos 2. Ilham Tohti 3. The Restorers

Oleg Sentsov, laureaat van de Sacharovprijs 2018

Andrei Sacharov

Marielle Franco

Marielle Franco was een Braziliaanse politica, feministe en mensenrechtenverdedigster. Als zwarte biseksuele vrouw kwam ze op voor de rechten van vrouwen, zwarte jongeren, de favelabevolking en de LGBTI-gemeenschap in Brazilië. In maart 2018 werd ze op brutale wijze vermoord. Ze was toen 38 jaar oud.
 
Franco groeide op in een favela in Rio de Janeiro. Na het behalen van een masterdiploma bestuurskunde aan de Federale Universiteit Fluminense werd ze gemeenteraadslid in Rio de Janeiro voor de PSOL (Partij voor Socialisme en Vrijheid). Ze bekleedde deze functie van januari 2017 tot aan haar dood.

Franco was een felle tegenstander van politiegeweld en buitengerechtelijke executies. Ze maakte vaak melding van buitengerechtelijke executies en andere mensenrechtenschendingen door politieagenten en veiligheidstroepen van de staat. Kort voor haar dood kreeg ze de opdracht om toezicht te houden op de federale interventies op het gebied van openbare veiligheid in Rio de Janeiro.

Op 14 maart 2018 hield Franco een toespraak in Rio de Janeiro. Toen ze achter in een auto de plek van de toespraak verliet, vuurden twee mannen in een andere auto meerdere schoten op haar af - met fatale gevolgen. Ook haar chauffeur, Anderson Pedro Gomes, kwam bij de schietpartij om het leven. In maart 2019 werden twee voormalige politieagenten opgepakt en beschuldigd van de moord op Marielle Franco.

Hoewel de rechten van lesbiennes, homoseksuelen, biseksuelen, transgenders en interseksuelen (LGBTI) in Brazilië tot de meest geavanceerde in Latijns-Amerika en de wereld behoren - ze mogen bijvoorbeeld al sinds mei 2013 officieel trouwen - is de situatie van de LGBTI-gemeenschap de laatste tijd drastisch verslechterd. Dat blijkt uit diverse verslagen. Volgens de Gay Group of Bahia (GGB), een van de oudste LGBTI-organisaties in Brazilië, zijn in 2018 minstens 420 leden van de LGBTI-gemeenschap omgekomen door moord of zelfmoord. Zelfmoord binnen de gemeenschap is vaak te wijten aan homofobie en haatmisdrijven. De GGB rapporteert ook dat het aantal doden binnen de LGBTI-gemeenschap als gevolg van discriminatie sinds 2011 aanzienlijk is gestegen. In 2011 werden er 130 sterfgevallen geregistreerd, een verbetering ten opzichte van de 187 in 2008. In 2017 werden er echter maar liefst 445 sterfgevallen gemeld: ruim drie keer meer.

Stamhoofd Raoni

Raoni Metuktire (geboren omstreeks 1930), die ook wel bekend staat als Chief Raoni of Ropni, is een Braziliaans stamhoofd en milieuactivist. Als een van de grote leiders van de Kayapo, een nomadenvolk dat in het hart van het Amazonegebied leeft, is hij uitgegroeid tot een symbool van de strijd tegen ontbossing.

De naam Raoni wordt geassocieerd met de kracht van de mysterieuze Kayapo-gemeenschap. Raoni is geboren in een dorp dat toen Krajmopyjakare heette maar nu bekendstaat als Kapôt, in het hart van de Braziliaanse deelstaat Mato Grosso. Toen hij 15 was, begon Raoni een labret te dragen: krijgers dragen deze sierschijf op hun onderlip om te tonen dat zij bereid zijn voor hun land te sterven. De omvang van de schijf wordt gedurende vier maanden geleidelijk opgevoerd, tot de definitieve afmetingen bereikt zijn.

Deze charismatische leider staat al meer dan 40 jaar op de bres om zijn woonplaats, het Amazoneregenwoud, te redden. Raoni werd beroemd dankzij de documentaire Raoni, die de Belgische cineast Jean-Pierre Dutilleux over hem maakte.

In 1989 verliet Raoni voor de eerste keer in zijn leven Braziliaanse grond om de hulp van de internationale gemeenschap in te roepen. Hierbij kreeg hij de steun van de zanger Sting. Met zijn noodkreet schudde hij de wereld wakker: de ontbossing luidde niet alleen het einde van de nog resterende indianenstammen in, maar bracht de toekomst van alle mensen op aarde in gevaar. "Wij ademen allemaal dezelfde lucht in, we drinken allemaal hetzelfde water en we leven allemaal op dezelfde planeet. We moeten die planeet dan ook allemaal beschermen." De campagne van Raoni wierp in 1993 haar vruchten af: een enorm tropisch bosreservaat zag het licht, dat de Braziliaanse deelstaten Mato Grosso en Pará omspande.

In 2009 verliet Raoni het reservaat een tweede keer. Het grondgebied waarvoor hij zo verbeten had gevochten, werd namelijk opnieuw bedreigd, dit keer door de Belo-Montestuwdam. Raoni besloot nogmaals een internationale campagne te lanceren en publiceerde op zijn officiële website een petitie tegen het stuwdamproject, in zeven talen.

Ook buiten het Amazonegebied is Raoni een levend symbool van de strijd die de laatst overgebleven stammen voeren om hun cultuur te beschermen, een cultuur die onlosmakelijk verbonden is met de natuur zelf: hun strijd is 'een gevecht om het leven'. Raoni heeft de groten en machtigen van deze aarde ontmoet. Toch is hij bescheiden gebleven en woont hij nog altijd in een hut, zonder noemenswaardige bezittingen.

Claudelice Silva dos Santos

Claudelice Silva dos Santos is een Braziliaanse milieuactiviste en mensenrechtenverdedigster uit Pará (een deelstaat van Brazilië). Ze is activiste geworden nadat haar broer en schoonzus werden vermoord vanwege hun acties tegen illegale houtkap en ontbossing in het Braziliaanse Amazoneregenwoud. Santos zelf is de strijd aangegaan met houthakkers, boeren en houtskoolproducenten die illegaal in het Amazonegebied actief zijn.

"Wij willen de aandacht van de wereld trekken", aldus Santos. "Dat mensen gedood worden omdat ze de mensenrechten of het milieu, een publiek goed, verdedigen, is onaanvaardbaar."

Santos' familieleden behoren tot de ruim 1 500 mensen uit 50 landen die tussen 2002 en 2017 zijn vermoord vanwege hun inspanningen om land, water, bossen en andere natuurlijke hulpbronnen te beschermen. Het gemiddelde dodental per jaar is in die 15 jaar verdubbeld, en volgens een onderzoek dat onlangs werd gepubliceerd in Nature Sustainability, vinden de moorden overwegend plaats in landen met veel corruptie en een zwakke rechtsstaat.

Voor milieuactivisten behoort Brazilië tot de dodelijkste landen ter wereld. Volgens een verslag van Global Witness kan het zijn dat de cijfers over deze moorden te laag worden ingeschat, vooral in de uitgestrekte binnenlanden van Brazilië, waar maar weinig vervoersinfrastructuur bestaat.

Ilhan Tohti

Ilham Tohti is professor in de economie en een vooraanstaande verdediger van de mensenrechten voor de Oeigoerse minderheid in China. Al meer dan twintig jaar zet hij zich onvermoeibaar in voor de bevordering van dialoog en begrip tussen Oeigoeren en Chinezen. In september 2014 werd Tohti wegens zijn activiteiten als activist tot levenslange opsluiting veroordeeld, na een schijnproces van slechts twee dagen. Ondanks alle problemen die hij ondervindt, blijft hij oproepen tot gematigdheid en verzoening.

Tohti staat bekend om zijn onderzoek naar de betrekkingen tussen Oeigoeren en Han-Chinezen en als pleitbezorger voor de toepassing van regionale autonomiewetten in China. Hij runt ook de website Uyghur Online, die de Oeigoerse problematiek behandelt. Via deze website uit Ilham Tohti regelmatig kritiek op het feit dat de Oeigoerse bevolking wordt uitgesloten van de ontwikkeling van China, en zorgt hij ervoor dat de status en de behandeling van de Oeigoerse gemeenschap in de Chinese samenleving meer aandacht krijgt. De Chinese staat beschouwt Tohti daarom als een 'separatist' en heeft hem uiteindelijk tot levenslang veroordeeld.

Omdat Tohti zijn activiteiten in weerwil van alle tegenstand voortzet, heeft hij verscheidene prijzen gekregen: de PEN/Barbara Goldsmith Freedom to Write Award (2014), de Martin Ennals Award (2016) en de Liberal International Prize for Freedom (2017). Hij is bovendien voorgedragen voor de Nobelprijs voor de vrede in 2019.

De afgelopen jaren zijn de Oeigoeren op grond van hun unieke etnische identiteit en hun religieuze overtuigingen het doelwit geworden van ongekende repressie door de Chinese overheid. Sinds april 2017 worden meer dan een miljoen onschuldige Oeigoeren willekeurig vastgehouden in interneringskampen, waar zij gedwongen worden afstand te doen van hun etnische identiteit en religieuze overtuigingen en trouw te zweren aan de Chinese regering.

In het geval van Ilham Tohti is er sprake van cruciale internationale aangelegenheden en van mensenrechtenkwesties: de bevordering van gematigde islamitische waarden in een context van religieuze repressie door de overheid; de totstandbrenging van een dialoog tussen een moslimminderheid en een niet-islamitische meerderheid; de onderdrukking van geweldloze tegenstand en kritiek door een autoritaire staat.

The Restorers

The Restorers zijn een groep Keniaanse tieners die de strijd hebben aangebonden met vrouwelijke genitale verminking (VGV) aan de hand van een app met de naam i-Cut. De studentes Stacy Owino, Cynthia Otieno, Purity Achieng, Mascrine Atieno en Ivy Akinyi hebben zichzelf 'The Restorers' genoemd omdat zij vertwijfelde meisjes weer hoop willen geven.

Dankzij i-Cut kunnen jonge vrouwen vóór of na een gedwongen VGV medische en juridische hulp inwinnen. Het beginscherm van de app telt vijf toetsen: 'hulp', 'noodhulp', 'melding', 'informatie over VGV' en 'doneren en feedback'. Via de eerste drie toetsen kunnen meisjes onmiddellijk hulp krijgen, een opvangcentrum zoeken of, in landen waar VGV illegaal is, aangifte doen bij de autoriteiten. In 2017 haalde i-Cut de finale van de Technovation Challenge. Deze wedstrijd heeft als doel de aanwezigheid van vrouwen in de technologiesector te vergroten.

VGV omvat volgens de definitie van de Wereldgezondheidsorganisatie alle ingrepen waarbij de vrouwelijke uitwendige geslachtsorganen geheel of gedeeltelijk worden verwijderd alsook alle verwondingen aan de vrouwelijke geslachtsorganen om niet-medische redenen. Hoewel VGV internationaal erkend is als een schending van de mensenrechten, zijn er momenteel meer dan 200 miljoen meisjes en vrouwen die hiervan het slachtoffer zijn. 500 000 van hen wonen in Europa. Elk jaar dreigen in de hele wereld meer dan drie miljoen meisjes VGV te ondergaan: dat zijn niet minder dan zeven meisjes per minuut. Meestal zijn ze nog geen 15 jaar oud.

VGV kan ernstige gezondheidsproblemen veroorzaken en zelfs de dood tot gevolg hebben. Meisjes die het slachtoffer worden van VGV lopen ook meer kans om als kind te worden uitgehuwelijkt. Doordat zij vaak ook vroegtijdig met school stoppen, hebben ze minder kans om een betere toekomst te creëren voor zichzelf en voor de gemeenschap waartoe ze behoren. Een alarmerende tendens in sommige landen is de medicalisering van VGV: dat betekent dat de procedure wordt uitgevoerd door een professional uit de gezondheidszorg. Dit is niet alleen in strijd met de medische ethiek, maar dreigt deze praktijk ook te legitimeren en de indruk te wekken dat VGV geen gevolgen heeft voor de gezondheid.

Dankzij wereldwijde inspanningen is de uitbanning van vrouwelijke genitale verminking dichterbij gekomen. Vandaag lopen meisjes ruim dertig procent minder kans om besneden te worden dan dertig jaar geleden. Gezien de bevolkingsgroei is het echter lang niet zeker of die dalende tendens zich zal doorzetten.

Hoe ondersteunt het Europees Parlement de mensenrechten?

Het Europees Parlement ondersteunt de mensenrechten niet alleen via de Sacharovprijs maar ook door middel van concrete politieke en wetgevende maatregelen.

Contact

DG COMM

Europees Parlement
Wiertzstraat 60
B-1047 Brussel
België

Sacharovprijs 2019